GÓRZNO

Kalendarium Górzna - słowo wtępne.

GÓRZNO

SŁOWO   WSTĘPNE.


Strona   główna


             Podjęcie próby napisania, nawet bardzo z założenia ogólnikowej i w miarę syntetycznej chronologii dziejów Górzna było zadaniem bardzo trudnym. I to nie z tego powodu, że zapewne każdy ma własne i na ogół silnie zakorzenione poglądy na dokonujące się przemiany. Stąd obawa, że racje piszącego będą o tyle akceptowane, o ile pozostaną w zgodzie z prywatnymi sądami i ocenami.
             Zadaniem piszącego nie jest jednak trafienie w tak przecież zróżnicowane gusty, lecz przedstawienie najważniejszych zdarzeń i danie w miarę obiektywnej, ich oceny. Piszący, tak jak i każdy inny, ma jakieś poglądy i nawet gdy stara się być jak najbardziej obiektywny, to możliwe jest to przy opisie wydarzeń, natomiast nie zawsze udaje się przy formułowaniu ocen.
             Studia nad literaturą oraz rozpoznanie ilości i jakości w odniesieniu do wybranej problematyki umożliwiło sprecyzowanie tematu i przedstawienie jego definicji od strony merytorycznej, chronologicznej i terytorialnej.
             Miasto Górzno do 1985 roku nie doczekało się jakiegoś szerszego, naukowego opracowania. Monograficzne refleksje L.Jakubowskiego i W.Redmera, ukazujące wielkie przywiązanie autorów do miasta, nie przedstawiają większej wartości. Sporo materiału przynoszą różne artykuły poświęcone przeszłości Kujaw i ziemi dobrzyńskiej. W 1989 roku ukazała się monografia A.Mietza i J.Pakulskiego, a w 1995 roku E.Klemensa. Obie publikacje, w znakomitej większości, zajmują się dziejami miasta do 1945 roku. Z różnych zapewne względów dzieje Górzna i gminy z okresu „Polski Ludowej” zostały ukazane bardzo ogólnikowo, a w przypadku monografii E.Klemensa także mało obiektywnie.
             Wspomniane prace ukazują dzieje polityczne samego miasta pomijając okolice, tj. terytorialny zasięg dzisiejszej gminy. Takie ujęcie tematu jest z punktu metodologii niepełne. Górzno, jego historia i rozwój obejmowały bowiem okoliczne wsie. Już za czasów Mieszka znalazły się w granicach kształtującego się państwa polskiego. Przed 1239 rokiem zostały nadane przez jednego z książąt mazowieckich biskupstwu płockiemu. Przed 1337 rokiem stały się siedzibą rozległego klucza dóbr biskupów płockich. Górzno i okolice ściśle wiążą się z ere-kcją parafii. W okresie międzywojennym miasto było lokalnym ośrodkiem handlu i usług.
             Górzno położone jest we wschodniej części województwa kujawsko - pomorskiego w re-gionie – powiecie brodnickim. Z regionem brodnickim związana jest nazwa historyczna - ziemia michałowsko - dobrzyńska oraz nazwa geograficzna – Pojezierze Dobrzyńskie. Zasięg terytorialny ziemi michałowsko - dobrzyńskiej zmieniał się wielokroć w ciągu stuleci, a jej historia jest mocno powiązana z Pomorzem Gdańskim i ziemią michałowską.
              Za region brodnicki zwykło się uważać obszar powiatu. Obecnie stanowi go 10 jednostek administracyjnych: miasto Brodnica, gminy: Bobrowo, Brodnica, Brzozie, Górzno, Grążawy, Jabłonowo Pomor-skie, Osiek, Świedziebnia, Zbiczno.
             Podstawą opracowywania chronologii, zwłaszcza lat 1918 - 2000, były materiały żródłowe. Głównie są to żródła aktowe, zwłaszcza dokumenty zdeponowane w archiwach. Przeprowadzono kwerendę w Archiwum Państwowym w Toruniu, Archiwum Urzędu Wojewódzkiego w Toruniu (do 1990 r.), Archiwum Urzędu Gminy w Brodnicy, Archiwum Urzędu Gminy w Górznie oraz Archiwum Parafialnym w Górznie.
            Akta w Archiwum Państwowym w Toruniu wchodzą w skład zespołu pod nazwą: Zarząd Miejski i Prezydium MRN w Górznie. Granice chronologiczne stanowią lata 1945 - 1950 oraz 1951 - 1972. Terytorialny zakres obejmuje miasto Górzno w powiecie brodnickim. W zespole przeważają akta uporządkowane, niewielki procent stanowią akta lużne. Zespół zawiera informacje obejmujące życie polityczne i społeczno - gospodarcze Górzna do 1972 roku. W Archiwum Państwowym w Toruniu wykorzystano także materiały archiwalne zgrupowane w zespołach akt ”Starostwo Powiatowe w Brodnicy” oraz ”Powiatowa Rada Narodowa i Wydział Powiatowy w Brodnicy 1945 - 1950” oraz akta gminy Ruda lat 1945 - 1972.
             Zdeponowane w Archiwum Urzędu Gminy w Górznie akta z lat 1973 - 1989 nie są uporządkowane według zasad archiwistyki. Najwartościowszym materiałem są w pełni zachowane protokoły z sesji Rady Narodowej. Dostępne są też w pełni dane dotyczące spraw ludnościowych znajdujące się w Urzędzie Stanu Cywilnego w Górznie. Sporo materiału dostarczył także opracowany w latach 1978 - 1979 i przyjęty do realizacji uchwłą Rady Narodowej Miasta i Gminy ”Miejscowy Ogólny Plan Zagospodarowania Przestrzennego”. Jako materiały żródłowe wykorzystano także kroniki: szkolne, Gminnej Spółdzielni w Górznie, Banku Spółdzielczego, Urzędu Gminy i innych instytucji i organizacji. Wiele materiału dostarczyły artykuły prasowe ukazujące się w: Gazecie Toruńskiej, Nowościach, Gazecie Brodnickiej zwłaszcza ostatnich czterech, pięciu lat.
             Publikacja niniejsza dotyczy dziejów Górzna. Nie jest ona podręcznikiem, nie zawiera systematycznego wykładu. Jest to zestawienie zdarzeń i zjawisk z tysiąca lat, od czasów najdawniejszych po czasy współczesne. Daje ona rozbity wprawdzie na fakty, ujęty w pewien schemat, jednak wyrażnie zarysowany obraz miasteczka, uwzględniający powiązanie dziejów Górzna z historią Polski, ziemi michałowskiej i ziemi dobrzyńskiej.
             Pod względem konstrukcyjnym praca składa się z wstępu, sześciu części i zakończenia: Od założenia miasta do rozbiorów Polski (1772) , W dobie rozbiorów (1772 - 1918) , Między wojnami (1918 - 1939) , Okres II wojny światowej (1939 - 1945) , W Polsce Ludowej (1945 - 1990) , Czasy III Rzeczypospolitej (od 1990 roku).
             Przemiany społeczno - gospodarcze i polityczne w Polsce, znajdujące swój wyraz w ra-dykalnych zmianach, kierunku rozwoju i przeprowadzanych reformach, stworzyły nowe, nie do po-myślenia dotychczas, warunki upowszechniania, m.in. nauki, oświaty i kultury. Jednym
z elementów oświaty i kultury jest wiedza historyczna, wiedza o przeszłości świata w ogóle,
a o przeszłości własnego kraju i regionu w szczególności. Wiedza historyczna jest przy tym niezmiernie ważnym czynnikiem świadomości społecznej. Kto nie ma choćby ogólnego pojęcia o dziejach ludzkości, własnego narodu i swojej małej ojczyzny, nie może być świadomym obywatelem, pełnowartościowym uczestnikiem jego rozwoju.
             Każdy z nas żyje przede wszystkim w swojej rodzinie. Jest ona głównym żródłem naszego poczucia tożsamości. Ale między tożsamością rodzinną, narodową jest miejsce na inne więzi, łączące się na przykład z miejscem pracy. Wśród takich więzi szczególnie ważna jest przynależność do wspólnoty lokalnej. Czasem mówi się nawet, że człowiek ma nie tylko wielką Ojczyznę - Polskę, ale i małą – region, gminę, osiedle, wieś.Mała ojczyzna to taki kawałek świata, z którym człowiek jest szczególnie związany. Kawałek ten jest zwykle niewielki, bo jak twierdzi poeta Kazimierz Wierzyński - „ tylko świat przechodzony nogami jest coś wart.Ziemia dotknięta stopą staje się w jakiś sposób naszą rodzinną i łączy się z nami na zawsze. Nawet gdy odejdziemy od niej na setki mil, podąża naszym śladem, owłada naszą pomięcią i gospodaruje w niej jak matka w domu". Dobrze jest mieć małą ojczyznę, ale nie każdy ją ma. Jak to? Przecież każdy gdzieś mieszka. To prawda, ale nie wszędzie są małe ojczyzny. Ludzie żyli i żyją nadal jak w hotelach, gdzie nie zna się nawet sąsiadów. Tak naprawdę jednak to każdy z nas, razem z innymi, może stworzyć małą ojczyznę, swoje miejsce na ziemi, które kocha, w której czuje się u siebie. Mała ojczyzna istnieje tylko w ludzkich sercach i głowach, a nie na mapie.
             Obywatel, członek wspólnoty potrzebuje wiedzy, aby rozumieć co się dzieje wokół niego. Sama wiedza to jednak zbyt mało. To jeszcze konkretne sprawności, umiejętności. Nie wystarczy wiedzieć i umieć – przede wszystkim trzeba chcieć. I tak doszliśmy do jak gdyby trzech przykazań członka małej ojczyzny: "wiedzieć” , ”umieć” , ”chcieć”.


© Jarosław Kurzentkowski